Apabila seseorang meninggal dunia, ahli keluarga biasanya mengetahui tentang harta yang jelas kelihatan seperti rumah, tanah atau kenderaan. Namun, bagaimana pula dengan wang simpanan di bank, pelaburan, saham atau aset lain yang tidak pernah dimaklumkan kepada keluarga?
Masalah ini sering timbul apabila waris mula menguruskan harta pusaka. Mereka perlu menyediakan senarai harta si mati, tetapi tidak mengetahui keseluruhan aset yang ditinggalkan.
Keadaan menjadi lebih rumit apabila pihak bank atau institusi kewangan meminta surat kuasa mentadbir sebelum maklumat akaun boleh diberikan. Sedangkan waris pula memerlukan maklumat tersebut untuk melengkapkan permohonan pentadbiran pusaka.
Jadi, bagaimana waris hendak menguruskan harta yang kewujudannya sendiri belum dapat dipastikan?
Sebenarnya, terdapat beberapa langkah yang boleh diambil untuk mengesan harta si mati, termasuk saluran undang-undang tertentu sekiranya maklumat tidak dapat diperoleh melalui semakan biasa.
1. Mulakan Dengan Dokumen Yang Ditinggalkan
Sebelum membuat sebarang permohonan, waris sebaiknya memulakan pencarian melalui dokumen peribadi si mati yang berada dalam simpanan atau jagaan sah keluarga.
Kadangkala, sehelai penyata bank lama atau surat daripada institusi kewangan sudah cukup untuk memberikan petunjuk tentang kewujudan sesuatu aset.
Antara dokumen yang boleh diperiksa ialah:
- Akaun bank: Penyata simpanan, buku bank dan sijil deposit tetap.
- Hartanah: Geran tanah, perjanjian jual beli, dokumen pembiayaan dan bil cukai taksiran.
- Pelaburan: Penyata ASNB, saham, unit amanah dan rekod dividen.
- Simpanan lain: Dokumen KWSP, Tabung Haji dan koperasi.
- Kenderaan: Geran kenderaan dan rekod pembiayaan.
- Takaful atau insurans: Sijil perlindungan, rekod caruman dan surat daripada pengendali.
- Perniagaan: Rekod pemilikan syarikat, perkongsian dan wang yang dipinjamkan kepada pihak lain.
Waris juga boleh mendapatkan maklumat daripada pasangan, anak-anak atau ahli keluarga yang pernah membantu si mati menguruskan kewangannya.
Namun, perlu diingat bahawa kewujudan dokumen lama tidak semestinya bermaksud sesuatu aset masih dimiliki oleh si mati ketika kematiannya. Oleh itu, pengesahan lanjut masih diperlukan.
Bagi memudahkan urusan, sediakan dua senarai berasingan, iaitu harta yang telah dikenal pasti dan disahkan serta harta yang mempunyai petunjuk tetapi masih belum dapat disahkan.
2. Buat Semakan Dengan Institusi Berkaitan
Setelah memperoleh petunjuk awal, waris boleh menghubungi institusi yang dikenal pasti untuk mendapatkan penjelasan tentang prosedur pengesahan aset si mati.
Sebagai contoh, jika terdapat penyata bank lama, waris boleh menghubungi bank berkenaan untuk mengetahui dokumen yang diperlukan bagi membuat semakan atau tuntutan.
Waris juga boleh membuat carian melalui portal eGUMIS bagi mengesan Wang Tak Dituntut yang mungkin berkaitan dengan si mati.
Walau bagaimanapun, eGUMIS bukan pangkalan data yang menyenaraikan keseluruhan harta seseorang. Ketiadaan rekod dalam portal tersebut tidak bermaksud si mati tidak mempunyai simpanan atau aset lain.
Bagi takaful atau insurans pula, waris boleh menghubungi pengendali atau ejen yang pernah menguruskan sijil berkenaan untuk mendapatkan panduan mengenai semakan perlindungan dan tuntutan manfaat.
Perlu juga dibezakan antara aset yang menjadi sebahagian daripada harta pusaka dengan manfaat yang mungkin dibayar kepada penama atau benefisiari berdasarkan bentuk penamaan dan terma sijil.
Sekiranya institusi tidak dapat memberikan maklumat tanpa surat kuasa mentadbir, waris perlu mempertimbangkan saluran pentadbiran pusaka yang bersesuaian.
3. Bagaimana Jika Bank Meminta Surat Kuasa Mentadbir?
Inilah antara masalah yang sering menyukarkan waris.
Pihak institusi memerlukan bukti kuasa yang sah sebelum mendedahkan maklumat kewangan si mati. Pada masa yang sama, waris memerlukan maklumat tersebut untuk melengkapkan senarai harta pusaka.
Bagi kes yang berada di bawah bidang kuasa pembahagian pusaka kecil, terdapat mekanisme yang boleh membantu mengatasi keadaan ini.
Seksyen 8C Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 memperuntukkan kuasa untuk memberikan surat kuasa mentadbir sementara yang dikenali sebagai Letters of Administration Pendente Lite bagi tujuan memperoleh maklumat berhubung harta pusaka.
Melalui mekanisme ini, pempetisyen atau benefisiari boleh memohon kepada Pegawai Pembahagian Harta Pusaka untuk mendapatkan surat kuasa berkenaan sebelum perintah pembahagian dikeluarkan.
Menurut Peraturan 6C, surat kuasa tersebut boleh dikeluarkan menggunakan Borang FA dan mempunyai tempoh sah selama tiga bulan dari tarikh pemberiannya.
Surat kuasa ini bertujuan membantu mendapatkan maklumat yang diperlukan. Ia bukan suatu kebenaran untuk terus mengeluarkan wang, menjual aset atau membahagikan harta pusaka sesuka hati.
Pemberiannya juga tertakluk kepada pertimbangan Pegawai Pembahagian Harta Pusaka.
Oleh itu, waris tidak semestinya perlu mengetahui setiap aset dengan lengkap sebelum mengambil langkah mendapatkan bantuan melalui saluran pusaka yang sesuai.
4. Bagaimana Jika Harta Baharu Ditemui Selepas Pusaka Selesai Dibahagikan?
Ada kalanya, urusan pembahagian pusaka telah selesai, tetapi beberapa tahun kemudian waris menemui akaun bank, tanah atau pelaburan yang tidak pernah dimasukkan dalam senarai harta terdahulu.
Penemuan tersebut tidak semestinya bermaksud keseluruhan urusan pusaka perlu dimulakan semula.
Bagi kes yang telah diselesaikan melalui Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan (JKPTG), waris boleh mempertimbangkan Permohonan Berikutnya menggunakan Borang P di bawah seksyen 17 untuk menguruskan harta yang tertinggal.
Sekiranya pentadbiran pusaka dibuat melalui Mahkamah Tinggi, tindakan susulan seperti permohonan berkaitan pentadbiran atau pengemaskinian senarai aset boleh dipertimbangkan mengikut keadaan kes.
Prosedur yang sesuai bergantung pada saluran pentadbiran terdahulu, status perintah dan jenis harta yang baru ditemui.
Oleh itu, simpanlah salinan perintah pembahagian, surat kuasa mentadbir dan dokumen berkaitan walaupun urusan pusaka telah selesai.
5. Jangan Biarkan Keluarga Mencari Harta Tanpa Petunjuk
Masalah mengesan harta pusaka sebenarnya boleh dikurangkan melalui perancangan semasa hidup.
Seseorang tidak perlu menunggu sehingga memiliki harta yang banyak untuk menyediakan rekod aset peribadi.
Memadai dengan menyediakan satu senarai yang mengandungi maklumat asas seperti nama bank, jenis simpanan, hartanah, pelaburan, pembiayaan, sijil takaful dan lokasi dokumen penting.
Senarai tersebut perlu dikemas kini apabila terdapat perubahan dan disimpan di tempat yang selamat. Individu yang dipercayai juga wajar mengetahui cara mendapatkan rekod berkenaan apabila diperlukan.
Atas faktor keselamatan, maklumat kata laluan perbankan atau akses akaun tidak sepatutnya didedahkan sewenang-wenangnya.
“Perancangan harta bukan sekadar menentukan siapa yang akan menerima harta selepas kematian. Ia juga tentang memastikan keluarga mengetahui apa yang ditinggalkan dan bagaimana urusannya boleh dimulakan.”
Kematian ahli keluarga sudah cukup berat untuk dihadapi. Jangan biarkan ketiadaan maklumat harta menambahkan kesulitan kepada mereka yang ditinggalkan.
Oleh : Izaan Azalan